Ngày đông chí – một quy luật của tự nhiên

Hẳn trong chúng ta đã hơn 1 lần nghe đến câu ca dao

“ Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng

Ngày tháng mười chưa cười đã tối”

     Bằng vốn kinh nghiệm phong phú, ông cha ta đã nói lên một quy luật của tự nhiên. Đó là sự thay đổi độ dài ngày đêm theo mùa ở các nước bắc bán cầu. Vào mùa hạ, ngày dài đêm ngắn. Mùa đông thì ngược lại, ngày ngắn đêm dài. Tuy nhiên, trong cả mùa đông lạnh giá thì ngày nào có thời gian ban đêm dài nhất? Đó là ngày đông chí. Vậy đông chí là gì? Có ý nghĩa ra sao khi xác định lịch, chúng ta cùng tìm hiểu.

1. Ngày đông chí là gì

     Ngày Đông chí có nguồn gốc từ nông lịch của người Trung Quốc cổ đại. Ở nước ta, do ảnh hưởng đậm nét của văn hóa phương Đông nói chung và văn hóa Trung Hoa nói riêng nên khái niệm ngày Đông chí của người Việt cũng tương tự như người Trung Quốc. Theo qui ước, ngày đông chí thường là ngày 22/12 dương lịch hàng năm. Tại sao lại chọn ngày 22/12 là ngày đông chí? Ngày đó có gì khác thường?

     Khi xét chuyển động của Trái Đất trong vũ trụ thì chuyển động xung quanh Mặt Trời là một trong những chuyển động quan trọng.

     Trái Đất chuyển động xung quanh Mặt Trời theo chiều từ Tây sang Đông trên quĩ đạo hình elip. Thời gian chuyển động hết một vòng là 365 ngày 5 giờ 48 phút 46 giây. Và đặc biệt trong suốt quá trình chuyển động trên quĩ đạo, trục của Trái Đất luôn nghiêng và không đổi phương. Chính điều này đã dẫn đến sự thay đổi ngày đêm theo các mùa trên Trái Đất.

     Vào ngày 22/12 hàng năm, tia sáng Mặt Trời chiếu vuông góc với bề mặt Trái Đất tại chí tuyến Nam khiến cho các nước ở Bắc bán cầu có thời gian chiếu sáng ít nhất. Do đó thời gian ban ngày ở đây ngắn nhất và ban đêm dài nhất trong năm.

2. Ý nghĩa của ngày đông chí?

     Một số các quốc gia theo dương lịch ở bán cầu bắc lấy ngày đông chí là ngày khởi đầu cho mùa đông, đánh dấu sự trở lại của mùa đông. Mùa đông bắt đầu từ ngày 22/12 đến ngày 21/3 năm sau. Còn ở bán cầu nam thì đông chí lại là ngày bắt đầu cho mùa hạ. Bởi lẽ mùa ở hai bán cầu vốn dĩ trái ngược nhau.

     Nước ta và một số nước Châu Á quen dùng âm lịch, thì đông chí được xác định là thời gian chính giữa của mùa đông. Theo lịch này, mùa đông bắt đầu từ lập đông ( khoảng ngày 7 hoặc 8 tháng 11) đến lập xuân ( khoảng mùng 4 hoặc 5 tháng 2)

     Như vậy, ngày 22/12 dương lịch hằng năm được lấy làm ngày đông chí, không chỉ là ngày có thời gian ban đêm dài nhất trong năm ở các quốc gia bắc bán cầu, mà đó còn là dấu mốc báo hiệu thời tiết chuyển lạnh khắc nghiệt.

                                                                                               Người viết: Bùi Thị Hải